قطب الدين محمود بن ضياء الدين مسعود الشيرازي

57

درة التاج ( فارسى )

يكى مشكوك - و سه‌تاى ديگر آثار ديگرانست - كه مصنّف آنها را اشتباه كرده‌اند « 1 » . . ارقام مصنّفات علامهء شيرازى چندانى نيست ، ولى آثار وى همه گرانمايه و بزرگ ، و هر يك در رشتهء مربوط به خود از امّهات كتب آن فنّ بشمار مىآيد ، و جاى بسى شگفت است ، كه هشت نه‌تاى اين تصانيف گرانبها ، در ظرف بيست سال آخر زندگانى وى ساخته شده ، و او پيش ازين چنان كه ديديم مدّت بيست سال - همه به مسافرت - و سياحت گذرانده ، فرصت اين كار را نداشته ، و دستش از هر گونه وسائل كوتاه بوده است . و فهرست يازده كتابى كه اشاره كرديم بدين قرار است : 1 - نهاية الادراك فى دراية الافلاك كتابيست عربى چهار مقاله است در هيئت ، حاجى خليفه هم آن را ديده بوده ، يك نسخه در كتابخانهء مدرسهء سپهسالار به شماره 596 موجود است - كه از آخر هم كمى افتاده دارد ، و نسخهء قديمى كه بسال 741 كتابت شده در كتابخانه خديويّهء مصر است « 2 » ، بر اين كتاب بعضى فضلا هم حاشيه نوشته‌اند .

--> ( 1 ) - چهار كتاب مذكور بدين قرار است : 1 - شرح بر كتاب « التّذكرة النّصيريّه » در هيئت كه حاجى خليفه در كشف الظّنون ( ج : 1 ص 276 - 277 ) بمصنّف نسبت داده است . 2 - « رسالة فى التّصور و التّصديق » كه سابقا گفتيم تصنيف قطب الدين رازى است 3 - كتاب : « جهان دانش » در هيئت كه در فهرست كتابخانهء عمومى معارف ( ج : 1 ص 157 ) بمصنّف نسبت داده شده ، و اين اشتباه است ، زيرا حاجى خليفه در كشف الظّنون ج : 2 ذيل عنوان « كفاية فى الهيئة » آن را بمحمد بن مسعود المسعودى ( متوفى بسال 420 ) نسبت داده ، و در صدر كتاب هم مصنّف خود را به همين اسم معرّفى كرده ، و كتاب بسال 1315 با سالنامهء دبيرستان پهلوى در 190 صفحهء قطع ربع بچاپ رسيده است . 4 - « زيج سلطانى » - كه بعضى گمان كرده‌اند تصنيف علامهء شيرازى است ( نگاه كنيد بفهرست كتابخانهء مجلس ص 101 ) و آن از آثار معاصر او شمس الدين وابكنوى است ( وابكنه قريه‌ايست در سه فرسخى بخارا ) . - وابكنوى تا سال 702 زنده بوده است ( نگاه كنيد بگاهنامهء 1311 ص 163 - 165 ) . ( 2 ) - نگاه كنيد بفهرسة الكتبخانه الخديويّه - ج 5 ص 225 . - و بقول جرجى زيدان در تاريخ آداب اللغة 1913 ( ج : 3 ص 251 ) نسخهء اين كتاب در اكثر مكاتب اروپا موجود است .